Кичә туган көн party, юлдан соң бик каты арыткан иде, бераз капкалап алдык та, тизрәк йокларга яттык.

Төнне тыныч кына отельдә уздырдык. Иртәнге кояш белән калкып, балконнан гына тирә-юньне күзәттек. Безнең тәрәзә култыкка, маринага  (гафу, татарчасын түгел, урысчасын да белмим икән бу сүзнең, гади генә әйткәндә яхталар, катерлар парковкасы) карап тора икән, бик матур күренеш хасил булган. Безнең бәхеткә бик матур, кояшлы, аяз көн туган. Тәрәзәдән караганда зур гына бассейны бар, Нурисланың тизрәк шунда чумасы килә.

Икенче каттагы тәрәзә - безнеке.

Ком, океан, пальма, яхта... Бәхет өчен тагын ни кирәк?

Иртәнге ун тулмаган, минекеләр - суда...

Бассейн янында ук, эссе сулы жакузи да бар.

Монда бассейн, тегендәрәк - ресторан.

Тюна балыгын тотканда һәләк булган балыкчылар истәлегенә куелган һәйкәл.

Төрле елларда һәләк булган балыкчыларның исемнәре уелган икән, аны да төшереп алыйм дисәм, рәсемдә бөтен гаилә әгъзалары да төшкән булып чыкты.

Отельдән чыккач, Seaworldка киткәнче, җәяүләп кенә яр буйлап йөреп килдек. Монда төрле кызыклы һәйкәлләр куелган, матур-матур чәчәкләр утыртылган, диңгез һавасы, ямь-яшел үлән.

Эйе, башта мин дә кызны пес итеп утыра дип уйлаган идем. Ул сабын күбеген кабартучы кыз булып чыкты. Кабарта торган әйберне кулыннан сындырып алганнар да, кыз йомышка утырган кебек калган.

Таныш логотип? Шулай шул. Данлыклы банан үстерүче компания логотибы. Олы пароход белән банан китерүләренә шаһит булдык.

Без - Seaworldта! Билетларны алдан, интернеттан алдык. Олыларга 70, балаларга 63 доллар. Бу еллык билет. Кулда билет булгач, елның теләсә кайсы вакытында монда кереп карап чыга алабыз. Машина кую урыны түләүле - 15 доллар. Билетны бер көнгә генә алсаң - парковка бушка. Әмма билет бәясе шул ук.

Китлар аквариумы.

Китларның чыгыш ясый торган урыны. Seaworld күп зоопарклардан аермалы, акча эшләү урыны. Монда адым саен кибет, ул кбетләрдә ни генә сатылмый! Һәр жан иясенең диярлек үз экспозициясе, һәр экспозициянең үз кибете бар. Болардан тыш, көн буе йөреп ачыгасың, сусыйсың, ашау-эчү сату нокталары да адым саен. Базар инде, базар. Бәдрәфләре бушка. Программа карарга утырганда да, рәт араларында йөреп, кайсысы уенчык, поп-корн, туңдырма, газлы су, тастамал ише әйбер саталар.

Кит программасы Нурисламга бик ошады.

Егет-кызлар номер саен китларның авызына балык ыргыта.

Программаны карарга кергәндә үк утырасы урыныңны сайлап алып була: суга коенасың киләме-юкмы? Теләгәннәр аскы рәтләргә утыра, җүешләнәсе килмәгәннәр - өскәрәк. Нурислам, әлбәттә, аскы рәтләрнең берсендә иде. Кит коерыгы белән шапылдатып су чәчрәтә, программа ахрына Нурислам лычма су иде.

Артист китлар

Тирә-якта кибет тә кибет.

Пингвиннар экспозициясендә. Ике кеше аларны ашатырга кергән. (фото - пыяла аша төшерелде, шуңарга бик яхшы сыйфатта түгел.)

Җан ияләренә якынча табигый яшәү шартларын булдырганнар

Американские горки?

Монда тагын суга тыгып алган кебек булганнар.

5 тәңкәгә монда кереп кибенеп, җылынып чыгарга мөмкин.

Дельфин программасы тагын да матуррак, баерак иде. Монда программаны һава акробатлары белән дә бизәгәннәр. Авызларны ачып карадык. Бу юлы өскәрәк утырдык, кабаттан артык җүешләнәсе килмәде.

Программа бик җиңел, бер тында карыйсың. Артистлар хушлаша.

Программа беткәч, чыгыш ясаучы артистлар халык ягына чыгып, һәркемгә кул болгап хушлаша, тагын килергә чакыра.

Ташбака экспозициясеннән чыгу урыны. Һәр күргәзмәдән һичшиксез кибет аша чыгарга туры килә. Монда йомшак уенчык, хайван рәсеме төшкән кием-салым, Seaworld логотибы белән вак-тияк сатыла. Уенчыклар турында әйткән дә юк.

Кайтыр юлда гына тагын бер программаны кереп карап чыктык. Бусы - диңгез арысланнарыныкы.

Диңгез арысланнары да шәп артист булып чыкты.

Лос Анжелеска кайтып китәр алдыннан бу һәйкәл янына да кереп чыктык. Моряк егет шәфкать туташын кысып кочып, иреннәреннән үбә. Әлеге 7,5 метрлы һәйкәл 2007 елда гына куелган. Скульпторы – Дж. Сьюард Джонсон. Скульптура – Альфред Эйзенштадт фотосының төгәл күчермәсе.

1945 елның 14 август кичендә ул Нью Йоркның Таймс-скверында йөри. Шушы вакытта гына радиодан Япониянең капитуляцияләнгәне турында  игълан итәләр. Фотограф соңыннан искә алуынча, ул урамда халыкның җиңү уңаеннан шатланганын карап, фотога төшереп йөри. Шул чак аның күзенә барлык хатын-кызларны үбеп йөрүче матрос чалына. Әмма аны фотога төшерергә теләге булмый. Әмма, матросның кисәк кенә ак әйберне кочуына игътибар итә – фотоаппаратын алып, тиз генә кадр ясауга өлгәшә, матрос бу вакытта шәфкать туташын үбеп ала.

Фотография тиздән төп газетларның берсендә басылып чыга, һәм Икенче Бөтендөнья сугышы тәмамлануы символына әверелә.

Сугыштан кайткан исән-имин әйләнеп кайткан моряк шәфкәть туташын үбә. Скультура өстенә ябылган ак япманы әлеге шәфкать туташы төшерә. Хәзер аңа 87 яшь.Теге морякның кем булуы хакында әле булса берни билгеле түгел. Һәйкәл ачылышына бик каты чакырсалар да, үзен әлеге моряк дип килүче кеше табылмаган.

һәйкәл яр буена куелган. Суда тагын сугыштан кайткан тагын бер соладт - авианосец тора. Хәзер ул да хаклы ялда, эчендә хәрби музей урын алган.

Бу тос йодрык, күрәсең, җиңелүче яккадыр.

Шушында ук тагын менә мондый композиция дә куелган.

Ике елга якын яшәп, АКШта беренче тапкыр мондый туалет очраттым. Ишексез бәдрәфләркүргәнем юк иде әле. Мин надан, ишексез бәдрәфләр Русиядә генә дип уйлап ялгышканмын.

Кояш баюга таба бара. Кайтыр юлга кузгалыр вакыт. Хәерле юллар. Киләсе күрешкәнче, Сан Диего!

Кичә язганымча, Нурисламның 8 яшен билгеләүне бүгенгә калдырдык. Чөнки җомга көн әле язгы каникулларга туры килсә дә, ата-аналар эшләү сәбәпле балалар без оештырган partyга килә алмый иде. Иң яхшысы шимбә көн дип, шушы көнне сайладык.

Чакырылган кунаклары әллә ни күп түгел иде, шулай да, ишек алдында бергә уйнаган дуслары һәммәсе килде, Рушанның балалары Дәрья белән Ансар, Мүштаба, Соһара – таныш төрек гаиләсе балалары, якташым Гөлназның улы белән кызы – балалар ишек алдында мәш килделәр.

Туган көн портреты.

Классташы Изабелла, Фрэнки абыйсының улы Алекс белән.Авызда шул ук бер җиләк.

Гөлназ белән "чәкәшәбез".

Без - бик бәхетле әни белән әти.

Пинята - Мексикадан килгән йола. Элегрәк мексиканнар балчык чүлмәкне папье-маше белән "ныгытып", эченә тәм-том, җимеш-җиләк, суккан саен ярыкларыннан коелсын өчен он салып бауга элеп кер булганнар. Хәзер эшләр җиңел - Амазоннан катырга пинята аласың да, эченә кәнфит тутырып, теләгәнчә тукмарга була.

Балалар чиратка тезелеп, пинятаны тукмады. Һәр балага чират буенча бер генә тапкыр сугарга мөмкин. Әмма яңа чират торып сугу - чикләнмәгән.

Чират өч тапкыр әйләнгәч, ниһәять, пинята ярылып, эчендәге кәнфитләр сибелеп китте, балалар да чәчелеп, җыярга тотынды. Уенда кем вата гына түгел, кем күбрәк кәнфит эләктерә - анысы да бар бит әле.

Күптән көтелгән мизгел - шәмнәрне өреп сүндерү һәм торт ашау.

Пинятаны бәреп төшергәч, китте уен, китте бауда атыну...

Уйнап, ашап-эчеп арган балаларны Фрэнки абый фокуслар белән сөендерде.

Уен-көлке тәмамланып, кунакларны озатып, өстәлләрне җыештыргач, кояш баер алдыннан гына үзебез дә юлга кузгалдык. Ниятебез, бүген Сан Диего шәһәренә барып кунып, иртәгә Сан Диегоның данлыклы Seaworld ында ял итү.

Ике-өч көн алдан ук шәһәрнең бик матур урыныннан отель алдык. Иншалла, фотоларын, сәяхәт турында фикерләрне тагын төртеп куярмын әле. Бүгенгә менә шушындый фото.

Нинди генә отельгә барсаң да, тумбочка тартмасында телефон китабы белән бергә һичшиксез Библия дә ятачак. Китапны миссионерлар махсус тарата. Тартмадан алып китү - яхшы күренеш. Тартмада Библия ятуы да яхшы икән, имеш, христианнар йоклар алдыннан Библия укый, ди.

Бүген Нурисламның туган көне. Улыма 8 яшь тулды. Туган көнне билгеләү озынга сузылды быел. Менә тәфсилләп, фотолар белән бизәп, сөйләп күрсәтмәкчемен. Туган көнне 6 апрельдә билгеләп үтә алмадык. Бүген үзебез өчен бәйрәм ясадык. Дуслар белән күңелле итеп уйнап, торт ашау – шимбә көнгә калды.

Нурислам йокыдан торуга залны шарлар белән бизәдек. Өч бау тарттырып, шарларга "Nurislam, Happy Birthday" дип яздык. И шатлана ул, туган көненә шулай шарлар элсәк.

Нурисламга туган көненә дәү әниләреннән килгән бүләкләрне тапшырдык. Аларны ачу - шулай ук күңелле шәйдер...

Ә кичен тагын бер кечкенә генә бүләк бар иде.

Бүген ак билбау белән чыгыш ясый. Тагын бер туган көн бүләген нәкъ бүген тапшырачаклар.

Бераз көрәшергә, каршы торырга өйрәнсен, дип каратэга биргән идек. Һәр җәмга 15-20 минут машина белән йөртәсе булса да, кыйбат түгел: бер сәгате 4 доллар. Нурислам да бик яратты. Монда күрше казах гаиләсе балалары да, Нурисламның классташлары да бар. Балаларны әле Раушан, әле без алып барып кайтабыз.

Сары билбауны тапшырыр алдыннан, Сэнсэй кабаттан имтихан ала. 8 дәрес эчендә актан сары билбауга күчүче егет дип, мактап та алды. Нурисламга шул гына кирәк, күңеле күкәй салды инде.

Бүләкләү.

Бу кечкенә генә җиңүдә әнинең дә өлеше бардыр...

«Йүнле кеше этен дә урамга чыгармас» көн булса да, тамак таләп иткәч, тагын Санта Мониканың данлыклы феремерлар базарына юнәлдек. Сатучы булмас, дигән шөбһә юкка булмаган, сатып алучы гына түгел, сатучылар да сирәк, булганнары да без килгәндә үк, әйберләрен төйни-тутыра башлаган иде.

Көн яңгырлы һәм салкын булгач, базарда сатып алучылар да, сатучы фермерлар да биказ бүген.

Җиләге дә, җиләге...

Калифорниянең бер ягы җайлы, монда ел әйләнәсенә җиләк ашыйсың.

Авокадоның ниндие генә юк биредә. Калифорниянең аерылып торган билгеседер ул авокадо.

Кызыл чөгендерне еш кына сабагы белән саталар. Акча түләп алгач, ташларга жәл дип, сабагын да борщка турый башладым

Бу юлы кыяклы борчак та алдык.

Әфлисун, грейпфрутның (Нурислам аны гринфрут, ди) ниндие генә юк. Бәяләре дә төрлечә.

Өч тартмадан торган бер тартма - 14 доллар "гына". Ашасаң - аша, ашамасаң, карап кына тор. Әмма, кибеттә сатылган җимешләрдән аерылып тора, авылдагы бакчадан өзелгән кура җиләк тәме килә. Бөрлегәне дә Дим буендагы кебек. Эрерәк кенә.

Бу кадәр вак бәрәңгене дә алалар. Токчай эчендәге бәрәңге штымына охшаган әйбер, ул түгел. Башка яшелчә тамыры булып чыкты.

Элек килгәндә озынча сары бәрәңгенең исемен "russian bananas" дип язып куйганнар иде. Бу юлы язу юк, әмма бәясе бар.

Цитрусны тәмләп карап алсаң, яхшырак. Бик тәмле, гел шушы фермердан алабыз

Алма сатучылар килгән, Алмалары бармы икән? Сатучыларның бизнесы яхшы булган күрәсең, әрҗәләрдән алмалары күренми дә хәтта

Калифорния кешенең киеме шушылай була инде. Монда бер ялгышлык кына күренә - гадәттә, аякта шәпелдек (вьетнамка) булыр

Хэллоуин кабакларыннан аермалы, болары - кечкенәрәк, кәкре-бөкле, табигый таплар белән.

Спаржа, артишок. Кемнең ашап караганы бар?

Базар - кайда да базар инде.

Ис киткеч матур чәчәкләр сатыла биредә. Чәчәкләрдән тыш, яшелчә-җимеш үсентеләрен дә очратырга була.

Гербераларны мин дә бик яратам.

Органик чәчәкләр??

16 гыйнварга сөннәт эшләтәчәгебез хакында язган идем. Менә ул, көтелгән көн килеп тә җитте, узып та китте.

7 ел дәвамында тырышып караган эшем, монда ай ярымда хәл ителде. Арытасым килми,  бүгенге көнне тәфсилләп үтәм.

Узган җомга Кайзердан(безнең иминият оешмасы) чылтратып, дүшәмбе сәгать 11гә вакыт билгеләделәр. Кичтән ашаганнан соң, балага берни ашатмаска, берни эчермәскә куштылар. Әйтүе рәхәт ул. Иртүк торып өйрәнган баланы соңга кадәр йоклату өчен, кичтән 11гә кадәр утырттык. Компьютер уйнады.

Иртәнчәк җиде тулып китүгә телефон чылтрады. Хастаханәдән «Сәгать 10 кабул итә алабыз, киләсезме?» дип сорыйлар. Әлбәттә, киләбез.

Тугызынчы яртыга Нурислам да уянды, кәефе яхшы, күңеле көр мескенкәемнең. Аңарчы без иртәнге ашны ашаган идек, җыендык та, иртәнге 9га юлга кузгалдык. Бүген федераль ял көн: афроамериканнар хокугы өчен көрәшүче Мартин Лютер Киң Джуниорны искә алу көне. Шуңарга юлда машиналар башка көннәрдәге кебек түгел, азрак. Бөкеләрдә озак торырга туры килмәде, ун тулганчы барып та җиттек.

Керүгә регистрациягә мөрәҗәгать итәсе. Андагы егет безнең документларны карады, аннары Нурисламның кулына бала табу йортында сабыйларның кулына тага торган кебек бирка такты. Аермасы шул гына: монысына мәгълүматны компьютерда җыйдылар, хәтта штрих-коды да бар. Чират көтеп бераз утыргач, безне операция ясар алдыннан әзерлек залына керттеләр. Һолливуд фильмарында игътибар иткәнегез бардыр, нәкъ шулай инде, бер генә артык яки ким җирен күрмәдем. Анда Нурислам турында төрледән-төрле сорауларга җавап бирдек. Шәфкать туташы баланың кан басымын-температурасын-авырлыгын үлчәп теркәде. Соңгарак яныбызга анестезиолог килде, аның да төрледән төрле сорауларына җавап бирдек. Безнең табибның эше беткәнен көтеп утырып сәгатькә якын вакыт узды. Табибыбыз операциясен бетереп, безнең янга чыкты. Операция бүлмәсен әзерлиләр, аннары безгә дә чират җитәчәк икән.

Зур зал чаршаулар белән бүленгән. Һәр пациентның үз бүлеме бар. Киенгәндә-чишенгәндә чаршау тартылып ябыла да, монда эшләүчеләр күреп торсын өчен, ачып куела. Бер кемнең сере юк ахрысы: вкыт җиткәнен көтеп утырган арада күрше бүлемдә, чаршау артында барган сөйләшүнең ирексез шаһитлары булырга туры килде. Авыруның операциясе борынга ясатылырга тиеш. Ни өчен икәнен аңламый калдык. Баштан ук ул опрацияне йоклатып түгел, авыртуны баса торган наркоз белән генә ясауларын сорады. Дәлилләре биктос булды, үзе дә табиб икән. Алдан килешелгәнчә, операция алдыннан кеше берни ашамаска, берни эчмәскә тиеш. Хәтта балага да кан сыеклата тораган дару, эчемлек бирмәскә кушкан иделәр. Безнең «күрше» иртәнчәк 200 грамм кофе эчкән булып чыкты. Шәфкать туташы белән бик каты бәхәсләшсә дә, операцияне кичектерделәр, авыру кайтып китәргә мәҗбүр булды. Бу хәлдән ике нәтиҗә чыгардык: 1) американнар беркайчан ялган сөйләми. Хәтта үзләренә үзләре зыян салса да. Иртән эчкән кофе турында дәшми калса да булыр иде ич. 2) кагыйдә язылган икән, беркем беркайчан аны аша атлап, үз өстенә җаваплылык алмаячак. Бәлки нәкъ шушы ял көнендә генә операция ясата алгандыр бу кеше. Әмма, син хет шартла, ярамый, дигәнне тыңламыйча, кофе эчкәнсең икән, гафу ит, димәк, башка вакытта.

Ике сәгать шушы залда кушетка янында утырдык. Нурислам ята-ята арып бетте. Үтереп йокы килә. Әлеге авыр хәләттән шәфкать туташы белән анестезиолог кына коткарды. Нурисламга тынычландыра торган дару эчерттеләр. Киемнәрен салдырып, халат кидерткәч, кушетканы тәгәрәтеп алып киттеләр.

Безнең бер сәгать вакыт бар иде, тиз генә Аврам белән кофе алып килдек. Икенче яртыда безне операциядән  чыгучылар өчен залга чакырдылар. Төрледән төрле проводларга уралып беткән Нурислам йоклый иде әле. Битендә кислород бирә торган маска. Бармагына – канындагы кислород дәрәҗәсен күрсәтүче инфракызыл утлы  провод тагылган. Күкрәгенә, иңнәренә йөрәк тибешен күрсәтүче чымнар куелган. Сул кулының сыртына тамчы тыгылган. Күрү белән елап җибәрә яздым. Үзүземне көчкә кулга алып, балам янына килеп бастым, йоклый. Наркозда. Наркоздан чыгару өчен безне чакырттылар.

Кулларын болгап-болгап куйса да, Нурислам йоклый иде әле. Тагын бер сәгать аның янында утырдык. Шәфкать туташы операция урынын ничек карарга, ничек дәваларга, гомумән, ниләр булуы мөмкин, без ничек эшләргә тиеш икәнебезне тәфсилләп аңлатты.

Сәгать өченче яртыда операция урынындагы бәйләгечләрне сүтте, тамчыны туктатты. Аңарчы Нурислам да уянды, уяулы-йокылы килеш телләрне бутап, безне көлдереп тә алды. Сөйләүе буенча, аны бездән алып киткәч, операция бүлмәсендә төрле сораулар биргәннәр. Аннары битенә маска кидерткәннәр, ул йоклап та киткән. «Маскадан баллы ис килде»,- ди.

Операция тәмамлангач, баланың җан җиренә авыртуны баса торган дару кадаганнар. Көн дәвамында авыртуны белмәде.

Кичен авырту көчәйсә дип, рецепт буенча биерлә торган сироп бирделәр. Машинаны гараждан алып, хастаханә ишеге төбенә килгәч кенә баланы киендереп, коляскага утыртып, озатып куйдылар.

Өйдә Нурисламны бүләк – Кинектлы иксбокс уен тартмасы көтә иде. Наркоз бар чагында хәтта бераз уйнады да. Балаларын ияртеп, күршеләребез, гаилә дусларыбыз Раушан керде. Конвертка салып 25әр доллар бүләк итте Нурисламның дуслары. Нурисламның копилкасында акча артканнан арта гына.

Чәй эчкән арада Раушан белән сөйләшәбез. Улы Ансар Америкада туган, тууының икенче көненә сөннәтләнгән була. Ул чагында күпкә җиңелрәктер, ди ул. Казахстанда малайларга сөннәт ясалганнан соң йортка күп кунаклар килә, һәркем акча бүләк итә. Еш кына малайлар шул акча өчен генә сөннәткә ризалаша, дип көлеп сөйли Раушан. Гаиләдәге малайга сөннәт ясалгач, әти-әни корбан чала, кунакларны сыйлый, ди.

Кичен авылга чылтраттым. Әни белән дә, билгеле, сөйләшүнең төп темасы – сөннәт. Безнең оч малайлары үзләре барып, кистереп кайттылар, ди әни. «Әти-әниләре селкенмәгәч, шулай итәрләр инде», – дим. «Иииии, сөйлисең, элек бит авылга бабайлар килсә, куалар иде, төрмәләргә утырттылар, качып кына ясата идек балаларга, больницада сөннәтләргә дә рөхсәт булмады», – дип тезеп китте әни. Сөйләшү – бөтен башкорттан урыс ясауларына кайтып калды. Бөтен барлы-юклы мәдәниять һәм динне үтергәннәр, тамырыннан корытканнар булып чыга.

Бүген юлга! Аврамның туган ягында ике елдан ашу булганыбыз юк иде. Кайнана-кайнаталар белән туйдан бирле күрешкән юк. Кышкы каникулларда шул тарафка китәргә булдык.

Лос-Анжелестан Чикагога биш сәгатькә якын очкычта очасы. Билетларны ноябрь аенда ук алып куйган идек. Бүген Католикларның Раштуасы – шуңарга билетлар очсызга төште.

Юлга җыенабыз.

Нурислам укыган мәктәптә балалар кышкы каникул алдыннын, Һаннука һәм Крисмас бәйрәмнәренә концерт программасын күрсәтте. Һәр ел һәр сыйныф концертка ике җыр әзерли, җырлар, гадәттә, Крисмаска яки Һаннукага багышланган була. Нурисламга җырларны ноябрь ахрында ук биреп кайтардылар. Акрын гына җыр сүзләрен ятлады, мәктәптә шулай репетиция эшләделәр. Чөнки әлеге чарага монда бик җитди карыйлар: концертны карарга барлык әти-әни, әби-бабай килә, фото-видеога төшерәләр. Балалар чабып йөрми, концерт залының сул ягыннан тезелешеп керәләр, матур итеп баскан килеш чыгыш ясыйлар да, шулай ук тезелешеп, залның уң ягындагы ишектән чыгып та китәләр. Бер нинди этеш – төртеш, тәртипсезләнү юк.

Концертны көн дәвамында өч тапкыр кабатладылар: иртәнге тугызынчы яртыда, аннары унбердә, соңгысы берләр тирәсендә куелды. Бу – укучыларның әти-әниләренә теләгән, уңайлы вакытны сайлап килеп карау мөмкинлеге бирә.

Бу залда әле күптән түгел генә Нурисламны котлап, кулын кысып, мактау грамотасы белән бүләкләгәннәр иде. Безнең мәктәп – башлангыч сыйныфлар өчен генә. Монда прискул һәм киндергарденнан алып, 5нче сыйныфка кадәр балалар белем ала. Яңа ел алдыннан чиреккә йомгак ясап, шушы балаларны төрле яклап мактап, аларның уңышларын билгеләп узалар. Әйтик, прискул, киндергарден һәм беренче сыйныф балалары арасында иң тәртипле, дәрес калдырмаучы, иртәнчәк соңга калмаучы  сабыйларны «Гражданлык сыйфатлары өчен» билгеләделәр. Ә икенче сыйныфтан алып, балаларның дәүләт алдында бурычлары күбрәк. Мәсәлән, Нурисламнарның сыйныфыннан  «Иң яхшы укучы»,  «Дәрес калдырмаучы һәм вакытында килүче укучы»,  «Өч һәм аннан күбрәк тел белүче укучы»ны билгеләделәр. Соңгы номинациядә Нурислам җиңеп чыкты. Ярты ел эчендә инглизчәсе яхшыруы да исәпкә алынган.

Шөкер, инглизчәсе бик яхшы хәзер аның. Кибетләрдә миңа тәрҗемә итә. Үзенең сорыйсы килмәсә, шушылай дип үзең сора, дип җөмләләрне өйрәтә.

16 декабрьдән кышкы каникуллар башлана. 9 гыйнвар уку көне.

Билгеләп куясым килә: 16 гыйнварга уролог сөннәт билгеләде. 7 ел буе башкара алмаган эшемне болар ике айда хәл итмәкче.

Нурисламны сөннәткә утырту өчен ничә тапкыр талпынып карадык. Кушма штатларга беренче тапкыр китәр алдыннан, авылда хәтта анализлар да биргән идек. Организмында инфеция бар дип, хирург ниятемне кире какты. Соңыннан улымның теше шешеп, эрен җыелып торганлыгы билгеле булды. Китәр алдыннан гына тешен суырдырттык.

Хәтта быел җәй Казанда да тырышып караган идек, бу юлы да килеп чыкмады.

Табибта кабул итү турында: шулай ук алдан язылып килдек. Бу юлы вакытына өлгердек. Шәфкатъ туташы тагын Нурисламның  буен-авырлыгын-температурасын-кан басымын үлчәде. Табиб кабул итә торган булмәгә озаткач, кабат хастахәнә халатын кияргә кушып чыгып китте.

Табибә – чибәр ханым, башта иркенләп танышты, сөйләште, аңлатты, аннары гына тотып карарга алынды. Күрәсең, сөннәттән баш тартучылар да байтактыр, бәлки күптән түгел кабул ителгән закон да үз ролен уйлыйдыр, озаклап сөйләп аңлаткач гына сөйннәткә ризалыгыбызны сорарга базнат итте. Шатлыгымны яшереп, ризалаштым.

Табибның аңлатуынча, Нурислам яшендәгеләргә наркоз белән йоклатып операция ясала. Бала йоклап киткәнче әти-әнисе яныда була, аннары операция ясагач , баланы уятыр алдыннан әти-әнисен кертәләр. Бала ялгыз калуын тоймый, диделәр. Шунысы да бар: наркоздан уятыр алдыннан операция урынына авырту баса торган укол кадыйлар. Операция һичшиксез дүшәмбе көн ясала, аннары балага бер атна ял бирелә. Бу вакытта бала мәктәпкә йөрми, аннары киләсе атнадан бер атна физкультура дәресләреннән азат ителә.

Менә, 16 гыйнварны көтәбез хәзер. Бераз дулкынландыра. Куркыта да хәтта.

Борчыласы түгел: хастәханәгә без болай гына, Нурисламның иминияте буенча гына бардык. Баланың педиатры белән танышу, баланы беренче тапкыр күрү, карау өчен эшләнелгән процедура. Хастәханә бездән әллә ни ерак түгел. Әмма тиз генә барып җитә торган да түгел, ике автобус белән барасы, анысы да бик уңайсыз. Нишлисең, без сайлаган әйбер түгел, ни тәкъдыйм иттеләр -шуңа ризалаштык.

Больницадагы чисталыкка, пөхтәлеккә, тынычлыкка аптырау турында язып торырга кирәкме икән? Килеп кергәч тә, безнеңчә регистрациядә утыручы түтиләр каршы ала. Аптырап торсаң, үзләре сиңа сүз куша. Бер аермасы бар: безнең регистрацияләр һичшиксез тәрәзәдә булыр. Монда алар гади өстәл артында кебек. Үрелеп я туңкаеп тормыйсың.

Язылган вакыттан күпкә алдан килгәнгә нишлик икән, дип аптырап торганда, үзләре мөрәҗәгать итте. Алдан килүегезнең зыяны юк, дип безне теркәделәр дә, табипны кайдан табып булуын аңлатып юлны өйрәтеп җибәрделәр. Лифт белән икенче катка менгәч тә тиз генә табипка китмәдек, регистрациядә өстәлдә утырган олы кәрҗиннән алган алмаларны кимерә-кимерә анкета тутырдык. Аннары гына шәфкать туташы янына кердек.

Ул безне югалтуы хакында әйтеп, компьютерга билге куйгы. Регистрациядә теркәгәч тә безнең хактагы мәгълүмат монда килә икән, шуңарга алар безнең килгәнне белеп, көтеп тора булып чыкты. Эчке якка уздыргач, шәфкатъ туташы Нурисламның буен, авырлыгын, температурасын, кан басымын тикшереп, барысын да компьютерга теркәп куйды. Шулай ук күзләренең күрүен, колакларының ишетүен дә ачыклады. Шушыларны теркәгәч кенә безне табиб кабул итә торган бүлмәгә кертеп, чишенеп, кабул итү халатын киеп табибны көтеп торырга кушып, чыгып та китте.

Трусиктан гына калдырып, Нурисламга әлеге халатны кидерттек. Монысы да уйланылган иде: сабыйларның шәрә тәненә карамасыннар,  кирәкмәгәндә тотмасыннар. Бу яктан Кушма штатларда бик сак булырга кирәк.

Табибыбыз бик ачык, мөләем ханым булып чыкты. Нурислам белән кинәнеп сөйләште, тамагын, колагын карады, тын алышын, йөрәген тыңлады. Чират – җан җиренә җиткәч, эшнең болай була алмавын әйтеп, урологка юллама язды. Табибыбыздан бик канәгать калдык.

Табиб чыгып китүгә бүгенге табиб күзәтүе турындагы кагәзьләрне тотып, шәфкатъ туташы килеп керде.  Урологка чылтратып язылырга кушты.

Чыккан юлда тагын берәр алма алдык. Безгә билгеләнгән вакытта тукталышта автобус көтә идек.

Ахырда: урологка чылтратырга өлгермәдек, кичке аш вакытында үзләре чылтратып, 5 декабрьгә вакыт билгеләделәр.

Тагын: атна ахрына почта аша хастахәнәдән хат алдык. Анда табиб хезмәтен бәяләүне сораган анкета бар иде. Аны тутырып, табибыбызны уңай бәяләп, кире җибәрдек.

Миңнеханов үз чыгышында Татарстанда рөхсәтсез наркотикларга каршы чараларның уңай нәтиҗәләр бирүе турында әйтте. “Соңгы елларда исәптә торучы наркоавырулар саны арту тизлеге тотрыклы рәвештә бер-ике процент тәшкил итә. Авыруга әверелүчеләр саны икеләтә, наркотиклардан агуланып үлүчеләр саны өчләтә кимеде”, – диде Миңнеханов. Татарстанда һәм тагын берничә төбәктә кодеинлы даруларны бары тик табиб рөхсәте белән генә сату тәртибе инде кертелгән. Нәтиҗәдә дезоморфин җитештерү дә кимегән.

Бу хәбәр «Азатлык»та гына түгел, башка мәгълүмат чараларында да күтәрелеп чыкты. «Крокодил» кулланган наркоманнар 1.5-2 ел гына яши. Әмма шунысын исәпкә алырга кирәк, бу төр наркотикка барып җиткән кеше, иманын югалткан бит инде ул. Бәлки, гомумән дәвалап, көрәшеп тормаскадыр?! Күпме генә интегеп яши ул наркоман әлеге агу тәэсирендә?..
Ә әлеге кампаниянең көннән-көн җитдиләнә баруын карасаң, әйтерсең, безнең җәмгятьтә наркоманнардан башка кеше юк дип уйларсың! Күрәсең, әлеге очрашуларда йөргән кешеләрнең башы да, теше дә, эче дә авыртмый. Юк, мин атналар буе пенталгин эчеп, авыртуны басып, түзә торган кеше түгел. Шулай да, кисәк кенә авырту килеп тотса, аптекага чабасың, тиз генә авыртуны баса торган дару төймәсен йотып җибәрәсең дә, эшеңә югерәсең. Эшеңнән сорап китә алсаң, хәтта шул ук көнне табибка да күренергә мөмкин, әмма син дигәнчә генә буламы…
Димәк, иртәгә авырып китү ихтималы бар, дип, табибка алдан барып күренеп, авырту баса торган даруларны да алдан алып җыеп, тутырып куярга кирәк. Чөнки башкача мөмкинчелек булмаячак. Әлбәттә, авыртуны баса торган башка төр дарулар да бар бит, диярсез. Эш моңарда гына түгел бит.
Составында кодеин матдәсе булган даруларның кулланышын контрольгә алу ниятендә әлеге «крокодил»га күпме реклама ясала. Һероиннан котылу юлы эзләүче наркоманда да әлеге агуны татып, тәмләп карау теләге уятыр бит, билләһи! «Азатлык»тагы хәбәрнең менә бу юллары чыннан да куркыта: Наркотикларны контроль итү федераль идарәсе белдерүенчә, моңа кадәр дезоморфин кулланучылар элекке һероинчылар булса, соңгы вакытта күпләр наркоманиягә нәкъ менә дезоморфиннан кереп китә.
«Крокодил»ның ни кадәр куркыныч икәнлеге хакында бик озаклап сөйләргә мөмкин. Әмма файдасы булыр микән? Әлеге наркотикта «утыручы» наркоманнарның фотолары яхшырак тәэсир итер иде. Фотоларны сәхифәмә куеп, биредәге энергетиканы пычратасым килми. Шулай да, теләгән кеше менә бу сайтка кереп, фотоларын карап чыга ала. Анда шулай ук, дезоморфинның составы, аны эшләү ысулы, һәм башка бик күп кызыклы һәм гыйбрәтле мәгълүмат алырга була.